Shafiq Rasul, Asif Iqbal en Rhuhel Ahmed. Drie mannen die naar eigen zeggen in oktober 2001 naar Afghanistan gaan om humanitair werk te verrichten. Het zijn Britse staatsburgers. Veel tijd krijgen ze niet in Afghanistan. Ze worden door een Oezbeekse ‘warlord’, leider van de Noordelijke Alliantie, ontvoerd. De warlord levert de mannen uit aan de Amerikanen in ruil voor een premie.

In december 2001 plaatsen de Amerikanen de drie Britten in Guantanamo Bay, de terroristengevangenis op Cuba. Daar worden de mannen gemarteld, in kooien gestopt, vernederd, hun baard wordt afgeschoren en de Koran wordt in een vieze toilet ondergedompeld terwijl de mannen moeten toekijken. Althans, dat verklaren de mannen. Of dit verhaal authentiek is, is niet duidelijk. Het is echter voor het probleem van de mannen niet van belang.Hun probleem? Ze komen in 2004 vrij. Ze worden niet aangeklaagd voor een misdaad. Ze kunnen de schade echter op niemand verhalen. Ze kunnen niemand verantwoordelijk houden voor de daden. De rechterlijke macht in Amerika oordeelt dat de mensen geen beroep kunnen doen op Amerikaanse rechten omtrent het verbod op het onmogelijk maken van religieuze tradities. Met andere woorden; wetten in Amerika mogen het Amerikanen niet onmogelijk maken om hun religie uit te belijden.

Ook kunnen er geen personen verantwoordelijk worden gehouden voor de misdaden tegen de drie Britten vanwege twee punten:

• Ook als zijn de claims (martelen, enz.) gegrond, dan nog zijn de uitvoerders immuun voor aanklachten. Ze handelen vanuit hun professie, waardoor ze niet strafbaar zijn.
• Opdrachtgevers weten ten tijde van de opdracht (tot martelen, enz.) niet of gevangenen in Guantanamo Bay rechten hebben.

Dit is het oordeel van het Hof van Beroep in het District of Columbia. Dit gerechtshof oordeelt over besluiten van de federale overheid in Amerika. De Britten stappen echter naar het Hooggerechtshof. Dat oordeelt dat een gerechtshof opnieuw naar de zaak moet kijken.

Het Hooggerechtshof borduurt voort op de zaak Boumediene v. Bush, waarin dat zelfde hof (juni 2008) oordeelt dat Gitmo-gevangenen recht op habeas corpus hebben (uitleg over habeas corpus van de BBC). Dit houdt in dat ook Gitmo-terroristen alleen vast mogen zitten op gerechtelijk bevel en dat ze binnen afzienbare tijd van een aanklacht op de hoogte moeten worden gesteld. Gitmo-gevangenen hebben dus recht op het aanvechten van hun gevangenschap.

De advocaten van de Britten gaan zelfs verder. Ze stellen dat de gevangenen niet alleen recht hebben op het aanvechten van hun gevangenschap, maar ook niet gemarteld mogen worden. Ook de religie van de gevangenen mag niet belasterd worden, aldus de advocaten. Als dit inderdaad het geval is, is dit een doorbraak in de strijd om de rechten van de gevangenen in Guantanamo Bay. De mensenrechten worden op deze manier stukje bij beetje in ere hersteld.

Er is echter nog geen doorbraak. Daarvoor zijn de Britten en hun metgezellen afhankelijk van de positie die het ministerie van Justitie inneemt onder de nieuwe president, Barack Obama. Bush heeft van Gitmo een rechtenvrije zone gemaakt waarin gevangenen zijn overgelaten aan de nukken van de bewakers en hun verantwoordelijken. Ik sluit me aan bij het pleidooi van de New York Times om die schande uit te wissen door het mogelijk te maken voor ex-gevangenen van Gitmo om de Amerikaanse staat of andere verantwoordelijken aan te klagen.

“The Bush administration wanted Guantánamo to be a law-free zone in which military captors were free to mistreat prisoners with impunity. Part of the process of undoing that ugly legacy is making clear that detainees have the right to sue if they were tortured or otherwise abused.” (Bron)