Borghouts c.s. en de verkoop van onze energiereuzen zijn een uitzondering op de regel, maar over de hele zijn provincies saai. De besluitvorming is erg institutioneel en niet direct merkbaar. De gemiddelde Nederlander zal zich ook niet snel met zijn Commissaris van de Koningin identificeren, laat staan met Gedeputeerden of leden van de Provinciale Staten.

Een aspect van de onaantrekkelijkheid is het gebrek aan media-aandacht, dat er nu al is. Ik weet niet of het voor de grote reorganisaties in medialand anders was, maar de voornamelijk regionale kranten die de provincies verslaan, komen pas in actie als er miljoenen uitgedeeld worden. Of als er miljoenen verloren gaan natuurlijk. Maar stel dat zelfs die laatste barrière wegvalt, die van de regionale kranten, wie verslaat dan de provincies?

Laat ik voorop stellen; zonder een constitutionele verandering kunnen we niet om de provinciale bestuurslaag heen. Bovendien gaan er bakken vol met geld in om. Elk jaar krijgen de twaalf Nederlandse provincies meer dan een miljard (1,2 miljard in 2009) om te verdelen en naar eigen inzicht uit te geven. Daarnaast komen er leges, uitkeringen van het rijk, EU-subsidies en rente binnen. De begroting van alle provincies samen behelst zo’n 4,4 miljard euro aan uitgaven.

Ik heb vertrouwen in de huidige regionale media die de provincie in de gaten houden. De provinciale miljoenen die bij Icesave geparkeerd stonden waren snel achterhaald toen de nood aan de man was. Maar het is crisis bij de regionale kranten en hun toekomst is onzeker. Niet alleen in Nederland, maar ook in Amerika roept dat de vraag op wie straks de provincie – en in de Verenigde Staten de afzonderlijke staten -  in de gaten houdt.

In de Verenigde Staten onderzoekt Jeff Jarvis op welke manier deze bestuurlijke laag gecontroleerd moet worden. Daarbij doet hij meteen al een erg Amerikaanse suggestie door filantropie als redding te zien. Hij redeneert als volgt. Als de markt voor dansbedrijfjes in Texas 20 miljoen dollar aan filantropische investeringen behelst, dan moet de provinciale journalistiek dat ook binnen kunnen halen.

In Nederland stelt de commissie Brinkman voor om een internetheffing in te voeren waarmee regionale kranten gered gaan worden. Of dat extra geld echter voldoende is om een verslaggever op het provinciehuis te houden, dat weet ik niet. Bovendien, zo geeft Jarvis ook aan, moet een medium los van de financiën ook de keuze maken om de regionale bestuurslaag te verslaan.

Welk model is in Nederland beter toepasbaar? Filantropie of een solidaire oplossing, waarbij we allemaal een beetje betalen? Of kunnen we onze provinciale vertegenwoordigers en bestuurders vertrouwen en is die verslaggeving niet nodig?