In de tijd dat de Mexicaanse griep niet uit de media weg te slaan was, waren Ab Osterhaus en Roel Coutinho de frontsoldaten van de griep én de hype er omheen. Roel Coutinho sprak namens het RIVM en Ab Osterhaus als adviseur van de Gezondheidsraad en hoogleraar in de virologie. Beiden alarmeerden de Nederlanders over de gevaren van de nieuwe vorm van Influenza.

Gaandeweg de campagne verdween Coutinho steeds meer uit beeld en bleef alleen Osterhaus over. Eén persoon die de schakel was tussen een ingewikkelde materie en het Nederlandse volk. Hij moest op tv keer op keer de vertaalslag maken van medische informatie naar de belevingswereld van de miljoenen kijkers. Hij was het boegbeeld, dan wel de talking head van de griepcampagne.

Maar het boegbeeld begon scheuren te vertonen. De frequentie van zijn verschijningen op tv droeg niet bij aan de geloofwaardigheid, maar de eerste fundamentele kritiek op Osterhaus stond in Vrij Nederland. De viroloog zou bewust paniek maken rond de griep, omdat hij belang heeft bij een grote afname van de virusremmer Tamiflu.

Fabrikant Roche is één van de negen fabrikanten die  de European Scientific Working Group on Influenza (ESWI) financiert. Roche maakt Tamiflu. ESWI predikt al jaren over een nakende grieppandemie. Voorzitter van ESWI is Ab Osterhaus.

De toon is gezet, helemaal omdat een studie in The Lancet Infectious Diseases aantoont dat er ‘geen betrouwbare gegevens zijn die de stelling kunnen staven dat het gebruik van anti-griepmedicijnen het optreden van complicaties vermindert’. Dat zijn de zelfde anti-griepmedicijnen die Osterhaus propageert.

Het radioprogramma Argos onthult dit weekend dat Osterhaus ook nog eens aandelen heeft in een bedrijf dat vaccins tegen de Mexicaanse griep ontwikkelt. Osterhaus zelf zegt er het volgende over:

„Ik zie het spanningsveld. Daar ligt een schone taak voor de journalistiek, om uit te leggen waarom dat nodig is. Voor mij is het belangrijkste: transparantie.”

Op de website van HP/De Tijd doet Osterhaus er nog een schepje bovenop:

„Er zijn mensen die aan de zijkant roepen dat ik mijn zakken aan het vullen ben, dat is niet zo. Ik heb complete opening van zaken gegeven. Het netto-effect van het werk bij ViroClinics: ik word er slechter van. Ik lever namelijk een van mijn werkdagen bij de universiteit in.”

Hij zou dus slechter worden van de hele situatie. Dat neemt niet weg dat de Gezondheidsraad, het belangrijkste adviesorgaan van het ministerie van VWS, Osterhaus geen stemrecht geeft. Hij is adviseur, in plaats van lid van de adviescommissies. Vanwege aangescherpte regels rond belangenverstrengeling viel Osterhaus buiten de boot. Zijn aandelen in ViroClinics zijn daar de oorzaak van, aldus een woordvoerder van de Gezondheidsraad.

Om een lang verhaal kort te maken; ik zie geen bewijs voor een causaal verband tussen de paniek die Osterhaus c.s. initieerden en de aandelen en belangen van de viroloog. Dat is echter geen reden om geen wantrouwen te kweken. De hele zaak heeft namelijk alle schijn van belangenverstrengeling.

Het is juist gezond wantrouwen. Het zorgt voor scherpe berichtgeving en een situatie waarin één talking head, Osterhaus, niet meer genoeg is. De griephype is toe aan een frisse wind.