„I don’t feel good,” said Mee Hyun Koo. „It’s uncomfortable, scary.”

Hoe ver gaan we in het beveiligen van vliegvelden en vluchten? De mislukte aanslag op eerste kerstdag resulteert in een scala aan nieuwe veiligheidsmaatregelen. Zichtbaar en onzichtbaar. Uiteraard zullen de passagierslijsten beter onder de loep genomen worden en gaan de veiligheidsdiensten ‘intensiever’ samenwerken. Tevens wordt er meer gefouilleerd, mag er één stuk handbagage mee in de kist en mogen mensen vanaf een uur voor de landing niet meer van hun plek en mogen ze niets – niet eens een deken – meer op schoot hebben in die tijdspanne. Onder begeleiding naar het toilet, dat soort praktijken dus.

Het is een standaardreactie, de aangescherpte veiligheidsmaatregelen. Na 11 september volgde er een serie van maatregelen en na de shoebomber moeten passagiers zelfs hun schoenen uit doen als ze door de check gaan. Sommige maatregelen worden na een tijdje terug gedraaid, maar de meeste zijn nog steeds intact. Ze zullen ook niet snel verdwijnen, met om de zoveel tijd een mislukte aanslag. Het moet de veiligheid van passagiers, personeel, vliegtuig en mensen op de grond garanderen, maar het maakt een vlucht naar New York er niet prettiger op.

Daarom vind ik de vraag gerechtigd: hoe ver gaan we in de beveiliging? Mee Hyun Koo reageert namelijk niet op terrorisme, maar op de daaropvolgende maatregelen. Daar is ze bang voor en ik kan haar gelijk geven. Ik voel niet zozeer angst bij al die maatregelen, maar wel vernedering. En ongemak. Hinder. Als ik vlieg, maak ik me vele malen drukker om het fouilleren en de gegevens die overheden en instanties van me hebben, dan om een mogelijke aanslag. Sterker, dat laatste komt niet eens in me op.

Falende inlichtingendiensten

Ten eerste kan er – los van de fundamentele discussie – de conclusie worden getrokken dat de inlichtingendiensten faalden. Anders kan ik niet verklaren dat een Nigeriaan die een enkeltje Detroit koopt aan controles ontsnapt. Waarom wil hij niet terug? Bovendien waarschuwde zijn vader de Amerikanen een maand voor de daad dat zijn zoon op het verkeerde pad zat. Geldgebrek zal de veiligheidsdiensten parten spelen, maar is het dan eerlijk van de overheid om passagiers wél op te zadelen met extra rompslomp?

Ten tweede helpen de beschermende maatregelen maar tot op zekere hoogte. Experts reppen altijd van restrisico. De beveiliging is een wedloop tussen beveiligers en terroristen. Een terrorist vindt altijd wel een manier om zijn kunstje te doen. Na de aanslagen op 11 september 2001 zijn de maatregelen op vliegvelden echter dermate aangescherpt dat de terroristen in Madrid en Londen uitweken naar treinen en metro’s.

Vliegen in veilig

De mislukte aanslagen op vliegtuigen na 11 september tonen voor mij aan dat vliegen na 11 september veilig is, althans wat betreft terrorisme. De grote jongens zijn ontmoedigd, de kneusjes falen. Toch komen er keer op keer extra maatregelen.

Neem de mislukte aanslag op eerste kerstdag als voorbeeld. Aan de ene kant schoot de beveiliging tekort, omdat de Nigeriaan een aanslag kon plegen. Aan de andere kant: hij faalde. Geen dood en verderf, alleen een kapotte stoel en een verbrande hand. Dat betekent dat hij een verwaarloosbaar risico vormde, helemaal omdat zijn plan toch al geen kans van slagen had.

„Hoe groot was de kans dat hij het vliegtuig daadwerkelijk had opgeblazen?” vroeg NRC Handelsblad aan raket- en explosievendeskundige Herman Schöyer. De deskundige achtte de kans van slagen klein. Hij gebruikte de stof verkeerd, waardoor het afgezien van het brandje geen risico voor de veiligheid van het toestel vormde.

Veiligheid moet afweging zijn

Ten derde moet de veiligheid van de passagiers altijd een afweging zijn in een groter geheel, waar meer factoren zoals  welzijn, gemak, privacy, angst, tijd en geld een rol moeten spelen. De maatregelen die nodig zijn voor de beveiliging moeten in proportie staan.

De statistische kans dat mij iets overkomt door terroristisch handelen in een vliegtuig is in mijn ogen te verwaarlozen. Op z’n minst is die kans minimaal. Maar ik ondervind er wel hinder van, om over privacy maar niet te beginnen.

Het is tijd voor een discussie over de grenzen van de beveiliging van vliegvelden en vluchten. Misschien is het bij voorbaat een kansloze discussie omdat the power of nightmares niet aan mijn kant van de discussie staat en vermijding van risico bon ton is in onze samenleving. Maar het is van de zotte dat ik tot op het bot moet worden vernederd omdat er om de twee jaar één of andere zielige knutselaar met een chronische zeurknobbel een hopeloos plan bedenkt en uitvoert om een vliegtuig uit de lucht te halen… en dan faalt.