Bij het interview van Marcel Haenen van NRC Handelsblad met de Amsterdamse hoofdcommissaris van politie Bernard Welten speelt dit echter niet. De toon is keihard. De vier pagina’s in het NRC Weekblad worden nog voorzichtig ingeleid, maar daarna barst Welten los over zijn relatie met Cohen, zijn veranderde taak ten opzichte van één van zijn voorgangers (Nordholt) en zijn contact met minister Ter Horst. Of zijn gebrek aan contact met haar liever gezegd.

De vraag van Haenen komt neer op: ‘Komt u regelmatig op de koffie bij Ter Horst?’ Welten antwoord daarop: ‘Neen, nooit’. Hij vervolgt zijn verhaal door te verklaren dat de minister hoofdcommissarissen van de politie stoorzenders vindt. Klare koffie, dunkt me. Welten vindt dat hij wat in de melk te brokkelen heeft, maar Ter Horst slikt dat niet. Dat betekent dus dat Welten een andere mening heeft dan de minister, maar dat die mening niet wordt gehoord.

Dit is maar één van de vele voorbeelden die exemplarisch zijn voor het verschil in inzicht tussen Welten en zijn superieuren en collega’s. Welten spreidt tentoon dat hij een andere koers voor zich ziet dan Cohen en Ter Horst uitvoeren. Dinsdagavond, negentig uur na het gewraakte interview, krabbelt onze held op sokken echter al terug.

„Ik betreur dat uit het interview van zaterdag 17 oktober jl. in het NRC Handelsblad de indruk is ontstaan dat ik afstand heb genomen van minister Ter Horst en burgemeester Cohen. Het ging mij erom aandacht te vragen voor de uitvoeringsproblemen waar politiemensen dagelijks mee worden geconfronteerd.”

Oei, toch te duidelijk geweest, in dat interview. Cohen en Ter Horst geven Welten er van langs en Welten mag zijn eer redden door openlijk excuses aan te bieden. Hij heeft spijt. Toch wringt het. Hij was zich namelijk tijdens het interview al bewust van de uitspraken die hij deed. Haenen: ‘Voelt u zich in de steek gelaten door Cohen?’ Welten zucht: ‘Interessante vraag. Jeetje, dit wordt een ingewikkeld artikel.’ Daarna valt een stilte.

Als je tijdens het interview zo bewust bent van wat je zegt, en de nattigheid al voelt, waarom trek je het dan na bijna vier dagen terug? Wees een (politie)man en houd je rug recht.

Gaandeweg de campagne verdween Coutinho steeds meer uit beeld en bleef alleen Osterhaus over. Eén persoon die de schakel was tussen een ingewikkelde materie en het Nederlandse volk. Hij moest op tv keer op keer de vertaalslag maken van medische informatie naar de belevingswereld van de miljoenen kijkers. Hij was het boegbeeld, dan wel de talking head van de griepcampagne.

Foto (CC): Sir Sabbhat/ Flickr.com

Maar het boegbeeld begon scheuren te vertonen. De frequentie van zijn verschijningen op tv droeg niet bij aan de geloofwaardigheid, maar de eerste fundamentele kritiek op Osterhaus stond in Vrij Nederland. De viroloog zou bewust paniek maken rond de griep, omdat hij belang heeft bij een grote afname van de virusremmer Tamiflu.

Fabrikant Roche is één van de negen fabrikanten die  de European Scientific Working Group on Influenza (ESWI) financiert. Roche maakt Tamiflu. ESWI predikt al jaren over een nakende grieppandemie. Voorzitter van ESWI is Ab Osterhaus.

De toon is gezet, helemaal omdat een studie in The Lancet Infectious Diseases aantoont dat er ‘geen betrouwbare gegevens zijn die de stelling kunnen staven dat het gebruik van anti-griepmedicijnen het optreden van complicaties vermindert’. Dat zijn de zelfde anti-griepmedicijnen die Osterhaus propageert.

Het radioprogramma Argos onthult dit weekend dat Osterhaus ook nog eens aandelen heeft in een bedrijf dat vaccins tegen de Mexicaanse griep ontwikkelt. Osterhaus zelf zegt er het volgende over:

„Ik zie het spanningsveld. Daar ligt een schone taak voor de journalistiek, om uit te leggen waarom dat nodig is. Voor mij is het belangrijkste: transparantie.”

Op de website van HP/De Tijd doet Osterhaus er nog een schepje bovenop:

„Er zijn mensen die aan de zijkant roepen dat ik mijn zakken aan het vullen ben, dat is niet zo. Ik heb complete opening van zaken gegeven. Het netto-effect van het werk bij ViroClinics: ik word er slechter van. Ik lever namelijk een van mijn werkdagen bij de universiteit in.”

Hij zou dus slechter worden van de hele situatie. Dat neemt niet weg dat de Gezondheidsraad, het belangrijkste adviesorgaan van het ministerie van VWS, Osterhaus geen stemrecht geeft. Hij is adviseur, in plaats van lid van de adviescommissies. Vanwege aangescherpte regels rond belangenverstrengeling viel Osterhaus buiten de boot. Zijn aandelen in ViroClinics zijn daar de oorzaak van, aldus een woordvoerder van de Gezondheidsraad.

Om een lang verhaal kort te maken; ik zie geen bewijs voor een causaal verband tussen de paniek die Osterhaus c.s. initieerden en de aandelen en belangen van de viroloog. Dat is echter geen reden om geen wantrouwen te kweken. De hele zaak heeft namelijk alle schijn van belangenverstrengeling.

Het is juist gezond wantrouwen. Het zorgt voor scherpe berichtgeving en een situatie waarin één talking head, Osterhaus, niet meer genoeg is. De griephype is toe aan een frisse wind.

De zaak heeft een wereldwijde mediahype veroorzaakt. Van Nederland tot Nieuw-Zeeland en van de Verenigde Staten tot Duitsland; iedereen wil graag weten of de 13-jarige op reis mag. Het is één grote show, aangewakkerd door een artikel in het AD. Juist die mediahype schiet sommigen nu in het verkeerde keelgat.

Minister Rouvoet verklaarde vrijdag vlak na de rechtszaak: “Een publicitaire hype lijkt mij niet in het belang van Laura en deze zaak.” Waarom de hype niet in het belang van Laura is, dat laat de minister achterwege. Hij suggereert wel dat alle uiteenlopende opinies over de zaak de Raad voor de Kinderbescherming op een dwaalspoor kunnen zetten.

Op de opiniepagina van de Volkskrant sluit de psycholoog en voormalig voorzitter van Defence for Children International Philip Veerman zich aan bij de boodschap van de minister voor Jeugd & Gezin. De psycholoog concludeert: “Aandacht van media werkt als een stoorzender, leidt af en geeft Laura valse hoop dat als de media nu maar uitpakken ze wel haar zin zal krijgen. Maar de kinderrechter zal zich niet laten beïnvloeden door de media.”

Veerman wijst in zijn betoog op de haastige conclusies van Nederlandse media. Zo zegt de Volkskrant in haar hoofdredactioneel commentaar dat er in Laura’s gezin geen sprake is van geweld, verwaarlozing of andere misstanden die een ingrijpen van Jeugdzorg rechtvaardigen. Foei, veel te snel geconcludeerd volgens de psycholoog. Hoe weet de commentator dat zo zeker?

Veerman en Rouvoet trekken in mijn ogen zelf ook veel te snel hun conclusie uit het hele verhaal. De eerste aanstoot voor de discussie is namelijk in het AD gegeven. Dat artikel is geschreven op een manier die suggereert dat Laura en haar vader zélf naar de pers zijn gestapt.

Laura en haar vader hebben niet alleen een sportief belang. Ze zijn ook naarstig op zoek naar sponsors voor de tocht. Een vluchtige blik op Laura’s website leert dat achter het initiatief een doordachte strategie zit. Laura werft namelijk actief fondsen. En wat kan ze daar beter bij gebruiken dan publiciteit. Dat weet haar familie maar al te goed.

Ik suggereer niet dat de huidige mediahype terecht is. Ook weet ik niet zeker of de familie ten volle de gevolgen overziet. Het getuigt echter van een tergende naïviteit om de pers te veroordelen om de hype, terwijl de familie in ieder geval tot voor kort de regie voerde over een bewuste campagne.

“Na negen seizoenen werd het voor de makers steeds moeilijker om geschikte onderwerpen te vinden. Inmiddels ondernemen media zelf ook veel om fouten te herstellen, zoals het instellen van een meldpunt of ombudsman.”

De VARA stopt na negen jaar met De Leugen Regeert. Het programma signaleerde misstanden in de journalistiek en wakkerde de discussie aan over journalistieke dilemma’s. De makers van het programma suggereren dat er weinig misstanden meer zijn in de media waarover bericht en gediscussieerd kan of moet worden.

Inmiddels beschikken vele media over een eigen ombudsman. Onlangs startte de NOS nog een herstelrubriek op. Dat komt de transparantie binnen een medium ten goede. Als De Leugen Regeert daar deels een steentje aan heeft bijgedragen, lijkt de formule een succes waaraan het zelf ten onder gaat.

De Birthers worden onder meer vertegenwoordigd door een blonde tandarts met een zwarte band in taekwondo. De vrouw voltooide een online rechtenopleiding en draagt sindsdien de titel advocaat. Overigens is ze zelf ook niet in de Verenigde Staten geboren, ze komt uit Moldavië. De peroxide Petronella deelt de spotlights met een 9-11-complotdenker, een Clinton-complotdenker, een pokerspeler en vele andere halve garen.

Godzijdank gelooft de overgrote meerderheid van de Amerikanen dat Obama in hun land is geboren. Toch blijkt uit een Daily Kos/Research2000 poll dat 58% van de Republikeinen op z’n minst twijfelen aan de geboorteplaats van de president. Van alle Republikeinen weet 28% weet het zelfs zeker, Obama komt niet uit de VS.

Als meer dan de helft van de Republikeinen op zijn minst twijfelt, dan zit er een verhaal in. Daarom berichten verschillende Amerikaanse media uitvoerig over dit groepje extremisten. Ze benadrukken elke keer dat ze de Birthers niet geloven en dat ze het verhaal willen ontkrachten.

Het ontkrachten van het gerucht blijkt echter een pyrrusoverwinning. Keer op keer halen de praatprogramma’s die aanschurken tegen de Republikeinse kiezers de oude koe weer uit de sloot. De hoeveelheid aandacht wekt op zijn minst de suggestie dat er iets aan de hand is. Tot nu toe is die suggestie keer op keer onterecht gebleken.

We zijn op het punt aanbeland waar zelfs de metadiscussie een belangrijk onderwerp van debat is in de media. Alle presentatoren, omroepbazen en regisseurs wassen hun handen in onschuld en wijzen naar ‘de ander’ als het gaat om het voeden van de speculaties.

Tussen de verhitte discussies door komt de baas van MSNBC, Phil Griffin, opeens met een verklaring voor de enorme aandacht voor het onderwerp. “It’s racist. Just call it for what it is.” Helaas, daarna gaat hij weer door met het bedenken van redenen waarom ook dat nieuwswaardig is. Natuurlijk kan MSNBC dan niet achterblijven en heeft ze haar praatprogramma’s voor die dag weer vol.

Ik kan hier nu een pleidooi gaan houden voor een andere verdeling van zendtijd. Leg de Amerikanen bijvoorbeeld eens uit dat Medicare ook door de overheid wordt betaald en geregeld. Leg maar uit dat ”Keep your government hands off my Medicare!” roepen volslagen idioot is.

Maar of dat echt zin heeft? Ik betwijfel het ten zeerste. Sommige mensen accepteren gewoonweg hun ongelijk niet. Geen discussie mee mogelijk. Ach, dan is een geboorteakte nog tamelijk onschuldig…

De RVD, een omhoog gevallen clubje spindoctors en communicatieadviseurs, beroept zich op de mediacode. Dat is een afspraak tussen de RVD, als vertegenwoordigers van het Koninklijk Huis, en het journaille. De Oranjes willen niet constant worden gehinderd door paparazzi in struiken.

De dienst probeert dit gevolg van de ontegenzeggelijk publieke functie van de Oranjes te ondervangen door in conclaaf te gaan met de Nederlandse media. De media krijgen fotomomenten met lachende kinderen in de duinen in ruil voor privacy voor de Oranjes als ze niet hun publieke taak uitvoeren.

Het AP heeft echter lak aan de zelfbevlekking van de Oranjes en publiceert de foto’s gewoon. Daarin wordt het AP gesteund door Reporters Sans Frontiers, een organisatie die strijdt voor de vrije pers. Die weet de zaak op waarde te schatten door te reppen van een gedevalueerde functie van de pers.

„If the Dutch courts comply with this request, it will limit the press to being promotional agencies that just publish photos selected for them. This would be censorship pure and simple, and would give other heads of states the opportunity to demand similar treatment.”

Klare taal. Het kan niet zo zijn dat de RVD de bescherming van de persoonlijke levenssfeer (wat ís dat eigenlijk?) van de Oranjes als excuus aandient voor censuur in welke vorm dan ook. Het Nederlandse volk verdient een volledig en belangeloos samengesteld beeld van haar Koninklijke familie. Daar passen geen geregisseerde fotomomenten in.

Omgekeerd is een pragmatische houding van het journaille gewenst, maar de RVD is geen partij om die houding op te leggen. Daar zijn voldoende mediacodes voor binnen de journalistiek. De Nederlandse Vereninging voor Journalisten (NVJ) conformeerde zich in 1954 aan de Code van Bordeaux. Ten eerste bevat die code een regel die in mijn ogen strijdig is met welke mediacode voor berichtgeving over Oranjes dan ook:

„De journalist dient het volgende als ernstige journalistieke vergrijpen te beschouwen (…) het aanvaarden van steekpenningen, in welke vorm ook, tot het verrichten of het achterwege laten van enige publicatie.”

In mijn ogen zijn de fotomomenten met de Oranjes steekpenningen in de ruime zin van het woord. Die door de RVD georganiseerde momenten gelden als compensatie of wisselgeld voor het niet publiceren van foto’s waar de RVD tegen is.

De Code van Bordeaux biedt ook een handvat voor de privacy van de Oranjes. De mediacode van de RVD is immers ingesteld omdat vooral Willem-Alexander en Máxima last hadden van te opdringerige pers. Daarover zegt de Code van Bordeaux: bij het verkrijgen van nieuws, foto’s en documenten zal hij op faire wijze te werk gaan. Fair geldt hierbij niet alleen in de ethische zin van het woord, maar ook in de praktische zin van het woord.

In de Code voor de Journalistiek wijden de auteurs, de leden van het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren, het begrip fair uit:

„De journalist publiceert geen tekst of foto’s en zendt geen audio-opnames of beelden uit die zijn gemaakt van personen in privé-situaties zonder toestemming van de betrokkene, tenzij met de publicatie een groot maatschappelijk belang is gediend.”

Ik moet toegeven dat groot maatschappelijk belang een ruim interpretabel begrip is en dat de codes beiden niet bindend zijn.  Het zijn interne gedragscodes en geen algemene wetgeving. Dat neemt echter niet weg dat de RVD zich verre van beïnvloeding van de pers moet houden. Ik hoop dat de Nederlandse rechter inziet dat artikel 7 van de Grondwet zwaarder weegt dan het belang van één of andere pr-machine.

Instant update: Advocaten zijn verdeeld over de juridische kant.

Een aspect van de onaantrekkelijkheid is het gebrek aan media-aandacht, dat er nu al is. Ik weet niet of het voor de grote reorganisaties in medialand anders was, maar de voornamelijk regionale kranten die de provincies verslaan, komen pas in actie als er miljoenen uitgedeeld worden. Of als er miljoenen verloren gaan natuurlijk. Maar stel dat zelfs die laatste barrière wegvalt, die van de regionale kranten, wie verslaat dan de provincies?

Laat ik voorop stellen; zonder een constitutionele verandering kunnen we niet om de provinciale bestuurslaag heen. Bovendien gaan er bakken vol met geld in om. Elk jaar krijgen de twaalf Nederlandse provincies meer dan een miljard (1,2 miljard in 2009) om te verdelen en naar eigen inzicht uit te geven. Daarnaast komen er leges, uitkeringen van het rijk, EU-subsidies en rente binnen. De begroting van alle provincies samen behelst zo’n 4,4 miljard euro aan uitgaven.

Ik heb vertrouwen in de huidige regionale media die de provincie in de gaten houden. De provinciale miljoenen die bij Icesave geparkeerd stonden waren snel achterhaald toen de nood aan de man was. Maar het is crisis bij de regionale kranten en hun toekomst is onzeker. Niet alleen in Nederland, maar ook in Amerika roept dat de vraag op wie straks de provincie – en in de Verenigde Staten de afzonderlijke staten -  in de gaten houdt.

In de Verenigde Staten onderzoekt Jeff Jarvis op welke manier deze bestuurlijke laag gecontroleerd moet worden. Daarbij doet hij meteen al een erg Amerikaanse suggestie door filantropie als redding te zien. Hij redeneert als volgt. Als de markt voor dansbedrijfjes in Texas 20 miljoen dollar aan filantropische investeringen behelst, dan moet de provinciale journalistiek dat ook binnen kunnen halen.

In Nederland stelt de commissie Brinkman voor om een internetheffing in te voeren waarmee regionale kranten gered gaan worden. Of dat extra geld echter voldoende is om een verslaggever op het provinciehuis te houden, dat weet ik niet. Bovendien, zo geeft Jarvis ook aan, moet een medium los van de financiën ook de keuze maken om de regionale bestuurslaag te verslaan.

Welk model is in Nederland beter toepasbaar? Filantropie of een solidaire oplossing, waarbij we allemaal een beetje betalen? Of kunnen we onze provinciale vertegenwoordigers en bestuurders vertrouwen en is die verslaggeving niet nodig?

Deels kan ik me vinden in zijn kritiek op de NOS. Dat de uitzending wegvalt tijdens een debat, lijkt me overmacht. Het is echter hinderlijk. Tevens is het jammer het gemeentehuis van Den Haag, de tijdelijke ’studio’, de akoestiek van een rioolbuis heeft. Dat doet af aan de kwaliteit van de uitzending. Ferry Mingelen had het debat tussen de fractievoorzitters – waarin Atsma’s chef Van Geel onzichtbaar was – in mijn ogen ook met strakkere hand moeten leiden.Het is echter onbestaanbaar dat een CDA’er klaagt over de berichtgeving rond de Europese verkiezingen. Nota bene een CDA’er!  Atsma vertegenwoordigt de partij die uitpakt met een godvergeten motormuis als lijsttrekker. En dan niet als grapje, maar als kapstok waar alle retoriek aan gehangen wordt. Dan neem je de kiezer niet serieus.

Atsma vertegenwoordigt tevens de partij die aan de basis stond van de ratificatie van het Verdrag van Lissabon. Weet u wel, dat verdrag ter vervanging van de Europese grondwet. De grondwet die u, de kiezer, wegstemde. Die Nee-stem hoonde het CDA weg, uiteraard gesterkt door een Kamermeerderheid.

Atsma vertegenwoordigt ook de partij waarvan de leider een dag voor de verkiezingen een uur spreektijd cadeau krijgt bij Knevel & Van den Brink. Daarin kan Balkenende kritiekloos oreren over zijn verzonnen affectie met de vorige volksmenner, Pim Fortuyn. Max van Weezel benadrukt in zijn meest recente Vrij Nederland column het selectieve en korte geheugen van onze premier. Knevel en Van den Brink laten dit helaas na.

Als er bij de NOS echter een keer een stekkertje los zit, dan is de wereld te klein. Dan worden woorden gebruikt als ‘amateurisme ten top’. Absurd.

,,Twitter has enjoyed a nice ride over the last few months, but it will not be able to sustain its meteoric rise without establishing a higher level of user loyalty.”

Zestig procent van de twitteraars stopt na een maand met Twitter, aldus een onderzoek uitgevoerd door Nielsen Online. Op den duur zal de groei van Twitter terugvallen tot ongeveer tien procent, omdat de nieuwe aanwas niet opweegt tegen het aantal vertrekkende mensen. Hoor ik iemand Second Life roepen?

De manier waarop Aleid Wolfsen, burgemeester van Utrecht, met een publicatie in de lokale huis-aan-huis omgaat, is politiek zeer onhandig. Naar eigen zeggen heeft hij de verantwoordelijken gevraagd om het artikel even achter de hand te houden. ,,Neem even een week de tijd”, aldus Wolfsen. Na een negatieve reactie van de hoofdredacteur wendt de burgemeester zich tot de uitgever, die de persen stopt. Buiten medeweten van de redactie om wordt het artikel geschrapt.

Ik ga me niet uitlaten over de juridische kant van de twist, namelijk declaraties. Het gewraakte artikel biedt echter duidelijk twee kanten van het verhaal. De hoogleraar poneert zijn stelling, waarna Wolfsen de mogelijkheid krijgt om te reageren. Daar maakt hij ruimschoots gebruik van en dat wordt helder in het artikel verwerkt. Journalistiek gezien is met het artikel niets mis.

Wolfsen vindt dat zijn integriteit in twijfel wordt getrokken. Daar is hij niet van gediend. Redactie en uitgever geeft hij het ongevraagde advies dat ze zich ‘goed moeten informeren’, voordat ze gaan publiceren. Daarmee suggereert hij dat er feitelijke onjuistheden in het artikel staan.

Die feitelijke onjuistheden had Wolfsen echter na publicatie kunnen weerleggen. Hij had ook een kort geding aan kunnen spannen. Hij gaat echter in conclaaf met het weekblad, met de suggestie om de publicatie een week op te schorten en de kosten voor dat grapje deels voor rekening van de gemeente Utrecht te laten komen. Hoe naïef.

De kans dat zoiets (’censuur!’) uitlekt (aarde aan Wolfsen, je hebt met journalisten te maken) is levensgroot. Iets dat begon als een akkefietje, is inmiddels opgeblazen tot een ware storm van verontwaardiging met alle imagoschade van dien.

Ik betoog hier niet dat journalisten alles mogen schrijven. Fouten moeten aan de kaak gesteld worden. Onjuistheden dienen gerectificeerd te worden. Als iemand het oneens is met een publicatie kan hij of zij naar de Raad voor de Journalistiek stappen. Achter de rug van de bewuste journalist en zijn hoofdredactie om een akkoordje smeden met de uitgever, dat is echter niet chic.

Aleid, nú word je integriteit pas in twijfel getrokken.